Programma’s op maat

Deze pagina wordt klaargemaakt voor schooljaar 2017-2018. 

Stand van zaken :

  • De informatie over 2017-2018 is onder voorbehoud.
  • De informatie over 2016-2017 vind je in de 2e helft van deze pagina.

Wil je zelf een programma samenstellen ? Dat kan ! Op deze pagina vind je alle items die geschreven werden voor leerlingen secundair onderwijs. Ze zijn tevens geschikt voor een presentatie voor volwassenen. Maak je keuze en stel me dat voor. Vermeld daarbij voor elk item : nummer + titel.

Tips voor de itemkeuze :

  • Bij een presentatie voor leerlingen SO 1e graad : Beperk je tot de items waarvan het nummer een 40-tal of 50-tal bevat, bv. 141 of 151.
  • Bij een presentatie voor leerlingen SO 3e graad : Beperk je tot de items waarvan het nummer een 60-tal of 50-tal bevat, bv. 151 of 162.
  • Bij een presentatie voor volwassenen : De items waarvan het nummer een 60-tal (bv. 162) bevat, zijn ‘moeilijker’ dan de items met een lager tiental. De ‘eenvoudigste’ items hebben een nummer met een 40-tal (bv. 141).

Tips voor de tijdsduur :

  • De sterretjes (*) geven de tijdsduur van een item aan. Voorzie 1 sterretje per 15 minuten bij een presentatie voor leerlingen en 1 sterretje per 20 minuten bij een presentatie voor volwassenen.
  • De vermelde tijdsduur (*) is onder voorbehoud van fouten. Check eventueel op de pagina’s met het aanbod voor leerlingen.

Thema 100 : Grenzen

Item 141 – Smartphone, smart friends ? (**)

De voorbije 40 jaar kenden we een ganse evolutie van de draadloze telefoon over de gsm naar de smartphone. Toch is er méér veranderd dan louter techniek : de smartphone heeft een grote invloed in waar we mee bezig zijn – met de smartphone – en hoe we met elkaar omgaan – via de smartphone. Meer en meer jongeren storen zich hier aan, zeker als hun vriend(in) hen geen blik gunt omdat hij/zij met iets anders bezig is : zijn/haar smartphone. We bekijken het fenomeen en hoe je het kunt aanpakken bij de ander, bij jezelf of samen.

Item 142 – Multitasking (*)

Sinds de opkomst van de smartphone dalen de schoolcijfers van sommige leerlingen. Het is immers lastig om je te focussen op schoolwerk als je voortdurend wordt afgeleid door sociale mediaberichtjes. Met een paar eenvoudige proefjes testen we de aandacht, multitaskingvaardigheid en de concentratie van leerlingen. Het is nodig dat de leerlingen hiervoor papier en stylo bij de hand hebben. Nadien volgen tips voor ‘monotasking’.

Item 151 – Mijn gedacht (**)

Elk heeft recht op zijn mening en mag die ook uiten. Of toch niet ? Wanneer is een online mening strafbaar ? We doen de proef met een resem uitspraken gevonden op sociale media : de leerlingen krijgen eerst de kans om te zeggen wat mag en wat niet mag, nadien volgt wat de wetgever erover zegt.

Item 152 – Wat mag met foto’s ? (***)

Wie mag een foto online plaatsen ? Welke rechten heb je als je zelf de foto genomen hebt of als je zelf op de foto staat ? Hoe kun je problemen voorkomen en wat kun je doen als je online te kijk staat op een manier die je zelf niet wil ?

Item 162 – Cyber crime (**)

3 op 10 jongeren zegt al eens een cyber delict te hebben gepleegd. Uit avontuur, uit geldgewin of om er mee uit te pakken bij vrienden. Omdat geconfronteerd worden met een jeugdrechter al bij al geen plezierige gebeurtenis is, bekijken we wat online mag en niet mag en welke straffen de overheid hierbij voorziet.


Thema 200 : Informatie

Item 241 – Kritisch kijken (**)

‘Het is waar, want het stond op internet’. Een dooddoener die leerlingen nog steeds hanteren. In dit item gaan we na waaraan je een hoax kunt herkennen, kijken we kritisch naar zaken die je online vindt als zijnde waarheid en geven we mee waarop je kunt letten om valse informatie te herkennen.

Item 242 – Echt of bewerkt ? (**)

Je komt online geregeld fantastische foto’s tegen waarbij je twijfelt of wat je ziet wel kan. Terecht : het standpunt van de fotograaf kan een ‘verkeerde’ indruk geven, beeldbewerking is courant. We bekijken dat bij heel wat foto’s en geven een gemakkelijke tip om na te gaan of een foto echt is of bewerkt.

Item 251 – Kritisch kijken (**)

Leerlingen vinden dat ze ‘uiteraard’ kritisch kijken. We nemen de proef  op de som met berichten en filmpjes die ze online tegenkomen, om vast te stellen : je ziet alleen waar je naar kijkt, je hoort alleen waar je naar luistert, alles  begint met aandacht, je niet laten leiden door je informatiebron, breed te kijken en te luisteren en tijd te nemen voor een tweede indruk. Een item dat kritisch kijken wil bevorderen.

Item 252 – Real or fake (*)

In de online nieuwsstroom verschijnen heel wat foto’s die echt lijken en het soms ook zijn, maar soms ook niet. In het laatste geval ben je er mooi ingetrapt. In dit item bekijken we hoe je kunt nagaan of beeldmateriaal ‘real or fake’ is. We trekken dit door naar de scoops, waarbij journalisten het nieuws proberen te halen, sommige met ‘fake’ nieuws, en geven aan waar je kunt op letten.

Item 261 – Kritisch kijken (***)

Via Facebook, Twitter of andere media komt het wereldnieuws naar ons toe. Ook nieuws dat achteraf ongenuanceerd blijkt, of gemanipuleerd en soms zelfs gewoon vals. In dit item bekijken we hoe je nieuws met een kritische blik kunt bekijken en je eventuele desinformatie kunt doorprikken.

Item 262 – Breaking news (*)

Wanneer dramatische gebeurtenissen online aandacht krijgen, is het niet eenvoudig om waarheid van verzinsel te onderscheiden : het is immers allemaal ‘nieuw’. Om dit beter te kunnen, reiken we 10 ‘kritische reflexen’ aan. Opdat leerlingen minder kritiekloos zich zouden laten meeslepen met online ‘nieuws’.

Item 263 – Service of censuur ? (*)

De informatie die we online aangeboden krijgen door Google, Facebook en zoveel andere bronnen, is ‘gepersonaliseerd’. Dat wordt bepaald door een algoritme. Critici zeggen dat dit onze blik op de wereld verengd : wat buiten ons blikveld valt, krijgen we nooit aangeboden. In dit item wordt dit aangetoond en worden tips gegeven hoe je de blik ook online meer open kunt houden.


Thema 300 : Pesten

Items 341** – 342** – 343** – Digitaal pesten

Digitaal pesten scheert een hoge vlucht : veelal door kinderen die niet door hebben hoe hard iets kan aankomen bij een ander, soms door kinderen die een klasgenoot kwaad willen aandoen.

341 In dit item plaatst de spreker pesten tegenover plagen en kattenkwaad en toont hij hoe online grapjes gemakkelijk verkeerd overkomen. De omstaanders worden aangemoedigd om op te komen voor de sfeer in de klas.

342 Wie gepest wordt, krijgt mee wat je kunt doen.

343 De argumenten van pesters worden getoetst op hun waarheidsgehalte, waarna hij hen aanmoedigt om positief te scoren.

Item 344 – Gepest melden (*)

Wat kun je doen als je online gepest wordt of online pestberichten ziet ? Ik toon o.m. concreet hoe je een pestfilmpje op You-Tube en een pestpagina op Facebook kunt rapporteren.

Item 351 – Online humor (***)

Humor en internet vormen een slecht huwelijk, zegt de ervaring : altijd is er het risico dat de ander je grap niet begrijpt en zich gekwetst weet. Aan de hand van filmpjes van op internet bespreken we wanneer iets online nog grappig is en wanneer dat ‘erover’ is. We doen daarbij een oproep om toch 2 keer na te denken voor je online iets plaatst en gevoeliger te worden voor wat anderen als kwetsend kunnen ervaren.

Item 352 – Haat (**)

Pesten is out, haat is in. Facebook wordt Hatebook en Ask.fm wordt Haat.fm. We nemen als voorbeeld Ask.fm, wat sommigen gewoon een leuke plek vinden waar je vragen kunt stellen of beantwoorden en waar anderen niet om kunnen met de haat die ze over zich krijgen. We bekijken hoe je dan best voor jezelf kunt opkomen. Een ondersteuning voor jongeren voor wie het online gebeuren te hard is.

Item 353 – Macht (**)

Een item dat dieper graaft en kijkt naar de relatie tussen groepsontwikkeling, leiderschap en pestsituaties. We bekijken hoe macht bij een nieuwe (klas-)groep evolueert, hoe gepest kan voortkomen uit een groot machtsverschil en pleiten voor positief leiderschap.

Item 354 – Onmacht (**)

Wie (online) gepest wordt, voelt onmacht. Het begint ermee dat je gepest wordt omwille van een kenmerk waar je niet kunt aan doen. Dàn is er het gevoel onmacht om iets aan de situatie te veranderen. We bespreken enkele coping-strategieën en verwijzen naar sites waar jongeren die zich onmachtig voelen, terecht kunnen.


Thema 400 : Privacy

Item 441 – Kleine privacy (****)

Chat-apps worden door leerlingen graag gebruikt om met vrienden contact te houden. Met de sociale media daarentegen kun je heel de wereld bereiken. Of wordt je voor heel de wereld zichtbaar, het is maar hoe je het bekijkt. Dat besef hebben leerlingen veelal niet, bij het plaatsen van privé-informatie, een berichtje of bij het taggen van foto’s. Daarom tonen we het in dit programma concreet. En hoe je op een verstandig manier online actief kunt zijn.

Item 442 – Kat op Instagram (* )

Elke foto die we online plaatsen, bevat onzichtbaar extra informatie : de EXIF-gegevens. Het gaat om heel wat gegevens die min of meer persoonlijk zijn en waar velen geen flauw benul van hebben. Voor dit item volgen we de foto van een Gentse huiskat die op Instagram werd geplaatst en toon ik hoe gemakkelijk je kunt terugvinden waar die kat (en diens eigenaar) wonen. Ik pleit ervoor om kritisch te kiezen welke persoonlijke gegevens je online prijsgeeft en toon hoe je EXIF-gegevens kunt verwijderen.

Item 445 – Privacy & Facebook (*)

Je privacy op publieke sociale media als Facebook heb je deels zelf in de hand. Bv. door ervoor te zorgen dat alleen je vrienden je berichten kunnen zien. Of je niet zomaar laten taggen op foto’s. Er is evenwel meer : Facebook en andere sociale media zijn gratis. Daar staat een prijs tegenover, die van onze privacy. Ook dat heb je deels zelf in de hand. Bv. door (indien gewenst) van die sociale media geen gebruik te maken of (indien mogelijk) je privacy-instellingen aan te passen. Complexe zaken op een eenvoudige manier gebracht.

Item 461 – Grote privacy (****)

Online privacy is een hot item : hebben we nog privacy ? De spreker gaat kort in op de kleine privacy – onze privacy tegenover onze omgeving – en hoe we dat kunnen bewaken. Nadien gaat hij uitvoerig in op de grote privacy – onze privacy tegenover bedrijven en de overheid : die verdient meer dan ooit onze aandacht. Komen aan bod : big data, ‘alles publiek’ als nieuwe trend en de consequenties van het gratis-verhaal. Dit wordt verder concreet uitgewerkt voor de reclame-cookies, de bedrijven Facebook, Google, Microsoft en Apple.


Thema 500 : Reputatie

Item 552 – Populair (**)

Vandaag ben je maar iemand als je online populair bent : veel vrienden, veel volgers, … als het maar veel is. We bekijken een dag in het leven van een meisje dat op slag héél populair werd door een ‘dom’ bericht de wereld in te sturen. We ronden af met tips hoe je online én offline kunt werken aan een kwaliteitsvolle populariteit.

Item 553 – Mijn selfie en ik (**)

Met de selfie plaatsen we ons online helemaal in het midden van de belangstelling. Maar hoe willen we ons toenen ? Wat is mooi zijn ? Of laten we het streven om mooi te zijn voor wat het is en pakken online uit met wat we kunnen ?

Item 554 – Anonieme roddel (*)

Online roddel wordt almaar verfijnder : eerst gewoon op Facebook, dan via andere sites en nu heel anoniem via apps. Ik toon hoe roddel zich online anders verspreid dan offline en geef mee wat je kunt doen als jij het mikpunt bent van roddel en weet van wie het komt, of dat juist helemaal niet weet. Je kunt maar beter gewapend zijn !

Item 561 – Je online reputatie (**)

Jongeren die op stage gaan, een bijverdienste willen of werk zoeken, hebben er belang bij te beseffen dat vanaf dan ook andere mensen kijken naar wat over hen online te vinden is : nu niet meer alleen hun vrienden, maar ook personeelsverantwoordelijken en werkgevers. Daarbij telt de eerste indruk. In dit item bekijken we welke indruk we van anderen krijgen en maken we de afweging wat je publiek maakt en wat je eerder houdt voor onder vrienden.

Item 562 – Je online reputatie managen (**)

Hoe je je als jongere online profileert, kan impact hebben later wanneer je gaat studeren, op stage gaat of werk zoekt. Het is niet nodig om daarom sociale media te mijden, veeleer om ervoor te zorgen dat wat je online plaatst een positief beeld geeft. We bekijken hoe je kunt nagaan wat er online over je te vinden is en hoe sociale media op een positieve manier kunt inzetten.

Item 563 – Schandpaal (*)

Om de haverklap verschijnen op Facebook pagina’s waar leerlingen te kijk worden gezet voor hoer, slet of ander ‘moois’. Veelal zijn het initiatieven van klas- of schoolgenoten. We bekijken wat je kunt doen als je in zo’n situatie terecht komt.


Thema 600 : Seksualiteit

 Item 641 – Intieme foto verspreid (*)

De meeste leerlingen in de eerste graad zijn nog niet toe aan een seksuele relatie. Toch hebben velen al pikante foto’s gezien of weten ze dat sommige leerlingen er iets mee zijn tegengekomen. Het is dan ook hét het moment om hen er bewust van te maken dat pikante foto’s en berichtjes veel verder verspreid kunnen geraken dan je voor mogelijk acht. En dat er één belangrijk moment is waarop je jezelf hiervoor kunt beschermen : verstuur ik het of niet. Daarna bekijken we hoe we kunnen nagaan hoever een intieme foto verspreid is en wat je dan het best kunt doen. We ronden af met de vraag wat je het best doet als je ‘per toeval’ een intieme foto ontvangt.

Item 642 – Wat mag met intieme foto’s ? (*)

Dit item gaat kort in op de algemene wetgeving rond het nemen en publiceren van foto’s alsook op de wetgeving rond het nemen, delen en bezitten van intieme foto’s. Een korte versie van item ‘654 – Wat mag met intieme foto’s‘ voor leerlingen van de 2e graad SO.

Item 643 – Fake vriend (*)

Op sociale media kun je heel leuke jongens en meisjes leren kennen. Helaas zijn nogal wat online profielen fake. Soms zitten daar ook volwassenen tussen die uit zijn op misbruik. In dit item zoomen we in op het verhaal van Lisa, een meisje van 13 uit Nederland die zomer 2015 gedurende enkele dagen vermist was : hoe je aan het online profiel van haar ‘vriend’ kon merken dat er iets fout mee was en hoe ontdekt werd dat diens foto vals was.

Item 651 – Intieme foto verspreid (*)

‘Een intieme foto deel je alleen met je vriendje/vriendinnetje die je 100% vertrouwt’, zeggen jongeren. Desondanks mag/moet je er van uitgaan dat een intieme foto die eenmaal gedeeld werd, ooit op het internet terecht komt. Ik start met het verhaal van een meisje dat haar vriendje dagelijks een leuke foto bezorgde en nadat het uit was de foto’s online terug vond … in veelvoud verspreid. Nadien doe ik de test voor 1 pikante foto : hoe kan ik weten waar die online te vinden is ? Bij wie is die allemaal terecht gekomen ? Behoorlijk ontluisterend ! Een korte versie van item ‘641 – Intieme foto verspreid‘ voor leerlingen van de 1e graad SO.

Item 652 – Intieme foto delen ? (*)

Wat als je een intieme foto krijgt te zien ? En wat als je zo’n foto bewaard hebt van iemand met wie het even aan is geweest ? Een pleidooi om met wat je in vertrouwen gekregen hebt, ook vertrouwelijk te houden, of gewoon te verwijderen.

Item 653 – Snapchat-shit (*)

Snapchat is een leuke app op je smartphone. Hoe veilig is Snapchat ? We bekijken hoe foto’s toch verspreid kunnen raken en hoe je dat voor intieme foto’s kunt voorkomen.

Item 654 – Wat mag met intieme foto’s ?  (***)

Dit item start met een korte vermelding van het recht op privacy, portretrecht en auteursrecht. Daarop volgen de vele facetten van intieme foto’s. Mag je kijken/gluren naar een naakt iemand ? Mag je dan een foto nemen, verzamelen en verspreiden ? Tussendoor hebben we het verschil bekeken tussen bloot zijn/zien en naakt zijn/zien en hoe we daar in onze cultuur mee omgaan. We ronden af met wie je kan helpen als er ongewenst intieme foto’s van je online verspreid zijn.

Item 661 – Porno (*)

Jongeren kunnen online niet om porno heen : het is maar een paar klikken ver. Porno heeft evenwel invloed op hun seksuele zelfbeleving en relatie en verschilt daarin van erotische foto’s en online info over seksualiteit, blijkt uit onderzoek. Ik geef de interessantste resultaten, laat luisteren naar een getuigenis van een jongere die verslaafd was aan porno, geef inkijk in de fake wereld van de pornostudio’s en sluit af met een intro op hoe een écht jong koppel intiem is. Ik serveer dit allemaal zonder enig bloot (dat is evident) en mét een portie humor.


Thema 700 : ICT

 Item 741 – Veilig wachtwoord (*)

Wat is een veilig wachtwoord ? We doen de test en geven mee hoe je kunt zorgen voor een niet-te-kraken-wachtwoord. Tip : met een combinatie van letters, cijfers en leestekens kom je er vandaag (helaas) niet meer !

Item 742 – Anoniem pesten (**)

Online tonen leerlingen minder remmingen dan offline. Dat is nog meer het geval als ze het idee hebben dat niemand kan weten wie een pestbericht verstuurd heeft via mail of sms of wie achter een online account zit. Helaas voor hen is dat niet de realiteit : van elke mail is te traceren van waar die komt, van elk sms-je is te zien van waar die verstuurd werd, een twitterbericht verstuurd met de gsm kan soms gelokaliseerd worden. Dit tonen we heel concreet : behoorlijk onthutsend voor leerlingen die denken online anoniem bezig te kunnen zijn !

Item 743 – Scoren met je presentatie (*)

Het brengen van een korte presentatie is voor veel leerlingen een schooltaak ‘met uitdaging’.  Een presentatie bijwonen van een spreker kan voor hen al inspirerend zijn. In dit item krijgen ze extra tips : hoe kun je publiek mee hebben binnen de minuut, wat kan maken dat je volledig de mist in gaat ?

Item 745 – Facebook instellingen (**)

Facebook is een fantastisch sociaal medium, maar ook een plek waar je privacy bedreigd wordt, alsook waar gepest wordt. Dat heb je deels zelf in de hand. Ik laat een vrijwilliger inloggen en bekijk nìet zijn/haar tijdlijn, maar bespreek de belangrijkste knopjes van de instellingen om je Facebook méér privacy-veilig en/of pest-veilig te maken.

Item 751 – Je smartphone beveiligen (*)

Veruit de meeste leerlingen hebben een eigen smartphone. Je mag dan ook verwachten dat ze waken over de veiligheid van hun toestel. Ik overloop de belangrijkste veiligheidsaspecten en geef enkele praktische tips.

Item 752 – Je privacy beschermen (**)

Nieuwsgierige vrienden, bedrijven en criminelen : blijkbaar willen ze allemaal wel een inkijk op ons toestel. We kunnen hen buiten houden mits op een aantal zaken te letten : paswoord-toegang in 2 stappen, privacy-veilige toestellen en software én (helaas) ook onze webcam afplakken.

Item 753 – Presentatie-techniek (*)

Het brengen van een korte presentatie is voor veel leerlingen een schooltaak ‘met uitdaging’.  Een presentatie bijwonen van een spreker kan voor hen al inspirerend zijn. In dit item krijgen ze extra tips voor hun ‘Powerpoint’ : hoe kan je je verhaal visueel ondersteunen of juist verknallen. Met tal van voorbeelden en een grote portie humor.

Item 901 – Pauze

Bij een sessie van meer dan 1 lesuur wordt standaard halfweg een ‘babbelpauze’ van enkele minuten voorzien. Bij een sessie van meer dan 2 lesuren is een onderbreking (speeltijd) aangewezen. Bij een onderbreking van méér dan 20 min. worden de delen vòòr en nà de onderbreking voor de kostprijs beschouwd als aparte sessies.

Item 902 – Vragen (*)

De presentaties geven de leerlingen antwoorden op vragen, maar roepen ook nieuwe vragen op. Doorgaans is hier geen tijd voor. Bij een combi-presentatie kan hiervoor uitdrukkelijk tijd voorzien worden.

Tip : Laat de leerlingen voordien hùn vragen formuleren bij het programma. Het is handig als die gebundeld worden pér presentatie. Ik bespreek er dan telkens enkele van. Als ze hun naam en klas noteren bij hun vraag, kan ik die vermelden tijdens de presentatie.

Ter inspiratie : Vragen kunnen beginnen met :

  • Hoe kun je (voorkomen dat, ervoor zorgen dat, … ) ?
  • Wat kun je doen als (iemand, een toestel, … ) ?
  • Wat is jouw standpunt over (deze situatie, dit product, … ) ?
Item 903 – Video’s van leerlingen (*)

Er zijn zeker leerlingen die een eigen vlog (video-blog) hebben of zelfgemaakte filmpjes online geplaatst hebben. Dit verdient promotie ! Bij een combi-presentatie kan hiervoor ook uitdrukkelijk tijd voorzien worden.

Item 904 – Performance (*)

Onder de leerlingen zijn er altijd die zelf beschikken over meer dan doorsnee kennis, ervaring of ideeën. Die kunnen ze uiteraard spontaan kwijt in een korte reactie tijdens de presentatie. Bij een combi-presentatie kan hiervoor ook uitdrukkelijk tijd voorzien worden. Het kan een presentatie extra kleur en inbedding geven. Een kans voor durvers ! En voor scholen die leerlingen die kans willen geven.

Tip : Informeer me vooraf over de tijd die waarschijnlijk nodig is. Als er apparatuur gebruikt wordt, moet die geplaatst en getest zijn vòòr de presentatie begint !


 Schooljaar 2016-2017

Wil je zelf een programma samenstellen ? Dat kan ! Op deze pagina vind je alle items die geschreven werden voor leerlingen secundair onderwijs. Ze zijn tevens geschikt voor een presentatie voor volwassenen. Maak je keuze en stel me dat voor. Vermeld daarbij voor elk item : nummer + titel.

Tips voor de itemkeuze :

  • Bij een presentatie voor leerlingen SO 1e graad : Beperk je tot de items waarvan het nummer een 40-tal of 50-tal bevat, bv. 141 of 151.
  • Bij een presentatie voor leerlingen SO 3e graad : Beperk je tot de items waarvan het nummer een 60-tal of 50-tal bevat, bv. 151 of 162.
  • Bij een presentatie voor volwassenen : De items waarvan het nummer een 60-tal (bv. 162) bevat, zijn ‘moeilijker’ dan de items met een lager tiental. De ‘eenvoudigste’ items hebben een nummer met een 40-tal (bv. 141).

Tips voor de tijdsduur :

  • De sterretjes (*) geven de tijdsduur van een item aan. Voorzie 1 sterretje per 15 minuten bij een presentatie voor leerlingen en 1 sterretje per 20 minuten bij een presentatie voor volwassenen.
  • De vermelde tijdsduur (*) is onder voorbehoud van fouten. Check eventueel op de pagina’s met het aanbod voor leerlingen.

 


Thema 100 : Grenzen

Item 141 – Smartphone, smart friends ? (**)

De voorbije 40 jaar kenden we een ganse evolutie van de draadloze telefoon over de gsm naar de smartphone. Toch is er méér veranderd dan louter techniek : de smartphone heeft een grote invloed in waar we mee bezig zijn – met de smartphone – en hoe we met elkaar omgaan – via de smartphone. Meer en meer jongeren storen zich hier aan, zeker als hun vriend(in) hen geen blik gunt omdat hij/zij met iets anders bezig is : zijn/haar smartphone. We bekijken het fenomeen en hoe je het kunt aanpakken bij de ander, bij jezelf of samen.

Item 142 – Multitasking (*)

Sinds de opkomst van de smartphone dalen de schoolcijfers van sommige leerlingen. Het is immers lastig om je te focussen op schoolwerk als je voortdurend wordt afgeleid door sociale mediaberichtjes. Met een paar eenvoudige proefjes testen we de aandacht, multitaskingvaardigheid en de concentratie van leerlingen. Het is nodig dat de leerlingen hiervoor papier en stylo bij de hand hebben. Nadien volgen tips voor ‘monotasking’.

Item 151 – Mijn gedacht (**)

Elk heeft recht op zijn mening en mag die ook uiten. Of toch niet ? Wanneer is een online mening strafbaar ? We doen de proef met een resem uitspraken gevonden op sociale media : de leerlingen krijgen eerst de kans om te zeggen wat mag en wat niet mag, nadien volgt wat de wetgever erover zegt.

Item 152 – Wat mag met foto’s ? (***)

Wie mag een foto online plaatsen ? Welke rechten heb je als je zelf de foto genomen hebt of als je zelf op de foto staat ? Hoe kun je problemen voorkomen en wat kun je doen als je online te kijk staat op een manier die je zelf niet wil ?

Item 162 – Cyber crime (**)

3 op 10 jongeren zegt al eens een cyber delict te hebben gepleegd. Uit avontuur, uit geldgewin of om er mee uit te pakken bij vrienden. Omdat geconfronteerd worden met een jeugdrechter al bij al geen plezierige gebeurtenis is, bekijken we wat online mag en niet mag en welke straffen de overheid hierbij voorziet.


Thema 200 : Informatie

Item 241 – Kritisch kijken (**)

‘Het is waar, want het stond op internet’. Een dooddoener die leerlingen nog steeds hanteren. In dit item gaan we na waaraan je een hoax kunt herkennen, kijken we kritisch naar zaken die je online vindt als zijnde waarheid en geven we mee waarop je kunt letten om valse informatie te herkennen.

Item 242 – Echt of bewerkt ? (**)

Je komt online geregeld fantastische foto’s tegen waarbij je twijfelt of wat je ziet wel kan. Terecht : het standpunt van de fotograaf kan een ‘verkeerde’ indruk geven, beeldbewerking is courant. We bekijken dat bij heel wat foto’s en geven een gemakkelijke tip om na te gaan of een foto echt is of bewerkt.

Item 251 – Kritisch kijken (**)

Leerlingen vinden dat ze ‘uiteraard’ kritisch kijken. We nemen de proef  op de som met berichten en filmpjes die ze online tegenkomen, om vast te stellen : je ziet alleen waar je naar kijkt, je hoort alleen waar je naar luistert, alles  begint met aandacht, je niet laten leiden door je informatiebron, breed te kijken en te luisteren en tijd te nemen voor een tweede indruk. Een item dat kritisch kijken wil bevorderen.

Item 252 – Real or fake (*)

In de online nieuwsstroom verschijnen heel wat foto’s die echt lijken en het soms ook zijn, maar soms ook niet. In het laatste geval ben je er mooi ingetrapt. In dit item bekijken we hoe je kunt nagaan of beeldmateriaal ‘real or fake’ is. We trekken dit door naar de scoops, waarbij journalisten het nieuws proberen te halen, sommige met ‘fake’ nieuws, en geven aan waar je kunt op letten.

Item 261 – Kritisch kijken (***)

Via Facebook, Twitter of andere media komt het wereldnieuws naar ons toe. Ook nieuws dat achteraf ongenuanceerd blijkt, of gemanipuleerd en soms zelfs gewoon vals. In dit item bekijken we hoe je nieuws met een kritische blik kunt bekijken en je eventuele desinformatie kunt doorprikken.

Item 262 – Breaking news (*)

Wanneer dramatische gebeurtenissen online aandacht krijgen, is het niet eenvoudig om waarheid van verzinsel te onderscheiden : het is immers allemaal ‘nieuw’. Om dit beter te kunnen, reiken we 10 ‘kritische reflexen’ aan. Opdat leerlingen minder kritiekloos zich zouden laten meeslepen met online ‘nieuws’.

Item 263 – Service of censuur ? (*)

De informatie die we online aangeboden krijgen door Google, Facebook en zoveel andere bronnen, is ‘gepersonaliseerd’. Dat wordt bepaald door een algoritme. Critici zeggen dat dit onze blik op de wereld verengd : wat buiten ons blikveld valt, krijgen we nooit aangeboden. In dit item wordt dit aangetoond en worden tips gegeven hoe je de blik ook online meer open kunt houden.


Thema 300 : Pesten

Items 341** – 342** – 343** – Digitaal pesten

Digitaal pesten scheert een hoge vlucht : veelal door kinderen die niet door hebben hoe hard iets kan aankomen bij een ander, soms door kinderen die een klasgenoot kwaad willen aandoen.

341 In dit item plaatst de spreker pesten tegenover plagen en kattenkwaad en toont hij hoe online grapjes gemakkelijk verkeerd overkomen. De omstaanders worden aangemoedigd om op te komen voor de sfeer in de klas.

342 Wie gepest wordt, krijgt mee wat je kunt doen.

343 De argumenten van pesters worden getoetst op hun waarheidsgehalte, waarna hij hen aanmoedigt om positief te scoren.

Item 344 – Gepest melden (*)

Wat kun je doen als je online gepest wordt of online pestberichten ziet ? Ik toon o.m. concreet hoe je een pestfilmpje op You-Tube en een pestpagina op Facebook kunt rapporteren.

Item 351 – Online humor (***)

Humor en internet vormen een slecht huwelijk, zegt de ervaring : altijd is er het risico dat de ander je grap niet begrijpt en zich gekwetst weet. Aan de hand van filmpjes van op internet bespreken we wanneer iets online nog grappig is en wanneer dat ‘erover’ is. We doen daarbij een oproep om toch 2 keer na te denken voor je online iets plaatst en gevoeliger te worden voor wat anderen als kwetsend kunnen ervaren.

Item 352 – Haat (**)

Pesten is out, haat is in. Facebook wordt Hatebook en Ask.fm wordt Haat.fm. We nemen als voorbeeld Ask.fm, wat sommigen gewoon een leuke plek vinden waar je vragen kunt stellen of beantwoorden en waar anderen niet om kunnen met de haat die ze over zich krijgen. We bekijken hoe je dan best voor jezelf kunt opkomen. Een ondersteuning voor jongeren voor wie het online gebeuren te hard is.

Item 353 – Macht (**)

Een item dat dieper graaft en kijkt naar de relatie tussen groepsontwikkeling, leiderschap en pestsituaties. We bekijken hoe macht bij een nieuwe (klas-)groep evolueert, hoe gepest kan voortkomen uit een groot machtsverschil en pleiten voor positief leiderschap.

Item 354 – Onmacht (**)

Wie (online) gepest wordt, voelt onmacht. Het begint ermee dat je gepest wordt omwille van een kenmerk waar je niet kunt aan doen. Dàn is er het gevoel onmacht om iets aan de situatie te veranderen. We bespreken enkele coping-strategieën en verwijzen naar sites waar jongeren die zich onmachtig voelen, terecht kunnen.


Thema 400 : Privacy

Item 441 – Kleine privacy (****)

Chat-apps worden door leerlingen graag gebruikt om met vrienden contact te houden. Met de sociale media daarentegen kun je heel de wereld bereiken. Of wordt je voor heel de wereld zichtbaar, het is maar hoe je het bekijkt. Dat besef hebben leerlingen veelal niet, bij het plaatsen van privé-informatie, een berichtje of bij het taggen van foto’s. Daarom tonen we het in dit programma concreet. En hoe je op een verstandig manier online actief kunt zijn.

Item 442 – Kat op Instagram (* )

Elke foto die we online plaatsen, bevat onzichtbaar extra informatie : de EXIF-gegevens. Het gaat om heel wat gegevens die min of meer persoonlijk zijn en waar velen geen flauw benul van hebben. Voor dit item volgen we de foto van een Gentse huiskat die op Instagram werd geplaatst en toon ik hoe gemakkelijk je kunt terugvinden waar die kat (en diens eigenaar) wonen. Ik pleit ervoor om kritisch te kiezen welke persoonlijke gegevens je online prijsgeeft en toon hoe je EXIF-gegevens kunt verwijderen.

Item 445 – Privacy & Facebook (*)

Je privacy op publieke sociale media als Facebook heb je deels zelf in de hand. Bv. door ervoor te zorgen dat alleen je vrienden je berichten kunnen zien. Of je niet zomaar laten taggen op foto’s. Er is evenwel meer : Facebook en andere sociale media zijn gratis. Daar staat een prijs tegenover, die van onze privacy. Ook dat heb je deels zelf in de hand. Bv. door (indien gewenst) van die sociale media geen gebruik te maken of (indien mogelijk) je privacy-instellingen aan te passen. Complexe zaken op een eenvoudige manier gebracht.

Item 461 – Grote privacy (****)

Online privacy is een hot item : hebben we nog privacy ? De spreker gaat kort in op de kleine privacy – onze privacy tegenover onze omgeving – en hoe we dat kunnen bewaken. Nadien gaat hij uitvoerig in op de grote privacy – onze privacy tegenover bedrijven en de overheid : die verdient meer dan ooit onze aandacht. Komen aan bod : big data, ‘alles publiek’ als nieuwe trend en de consequenties van het gratis-verhaal. Dit wordt verder concreet uitgewerkt voor de reclame-cookies, de bedrijven Facebook, Google, Microsoft en Apple.


Thema 500 : Reputatie

Item 552 – Populair (**)

Vandaag ben je maar iemand als je online populair bent : veel vrienden, veel volgers, … als het maar veel is. We bekijken een dag in het leven van een meisje dat op slag héél populair werd door een ‘dom’ bericht de wereld in te sturen. We ronden af met tips hoe je online én offline kunt werken aan een kwaliteitsvolle populariteit.

Item 553 – Mijn selfie en ik (**)

Met de selfie plaatsen we ons online helemaal in het midden van de belangstelling. Maar hoe willen we ons toenen ? Wat is mooi zijn ? Of laten we het streven om mooi te zijn voor wat het is en pakken online uit met wat we kunnen ?

Item 554 – Anonieme roddel (*)

Online roddel wordt almaar verfijnder : eerst gewoon op Facebook, dan via andere sites en nu heel anoniem via apps. Ik toon hoe roddel zich online anders verspreid dan offline en geef mee wat je kunt doen als jij het mikpunt bent van roddel en weet van wie het komt, of dat juist helemaal niet weet. Je kunt maar beter gewapend zijn !

Item 561 – Je online reputatie (**)

Jongeren die op stage gaan, een bijverdienste willen of werk zoeken, hebben er belang bij te beseffen dat vanaf dan ook andere mensen kijken naar wat over hen online te vinden is : nu niet meer alleen hun vrienden, maar ook personeelsverantwoordelijken en werkgevers. Daarbij telt de eerste indruk. In dit item bekijken we welke indruk we van anderen krijgen en maken we de afweging wat je publiek maakt en wat je eerder houdt voor onder vrienden.

Item 562 – Je online reputatie managen (**)

Hoe je je als jongere online profileert, kan impact hebben later wanneer je gaat studeren, op stage gaat of werk zoekt. Het is niet nodig om daarom sociale media te mijden, veeleer om ervoor te zorgen dat wat je online plaatst een positief beeld geeft. We bekijken hoe je kunt nagaan wat er online over je te vinden is en hoe sociale media op een positieve manier kunt inzetten.

Item 563 – Schandpaal (*)

Om de haverklap verschijnen op Facebook pagina’s waar leerlingen te kijk worden gezet voor hoer, slet of ander ‘moois’. Veelal zijn het initiatieven van klas- of schoolgenoten. We bekijken wat je kunt doen als je in zo’n situatie terecht komt.


Thema 600 : Seksualiteit

 Item 641 – Intieme foto verspreid (*)

De meeste leerlingen in de eerste graad zijn nog niet toe aan een seksuele relatie. Toch hebben velen al pikante foto’s gezien of weten ze dat sommige leerlingen er iets mee zijn tegengekomen. Het is dan ook hét het moment om hen er bewust van te maken dat pikante foto’s en berichtjes veel verder verspreid kunnen geraken dan je voor mogelijk acht. En dat er één belangrijk moment is waarop je jezelf hiervoor kunt beschermen : verstuur ik het of niet. Daarna bekijken we hoe we kunnen nagaan hoever een intieme foto verspreid is en wat je dan het best kunt doen. We ronden af met de vraag wat je het best doet als je ‘per toeval’ een intieme foto ontvangt.

Item 642 – Wat mag met intieme foto’s ? (*)

Dit item gaat kort in op de algemene wetgeving rond het nemen en publiceren van foto’s alsook op de wetgeving rond het nemen, delen en bezitten van intieme foto’s. Een korte versie van item ‘654 – Wat mag met intieme foto’s‘ voor leerlingen van de 2e graad SO.

Item 643 – Fake vriend (*)

Op sociale media kun je heel leuke jongens en meisjes leren kennen. Helaas zijn nogal wat online profielen fake. Soms zitten daar ook volwassenen tussen die uit zijn op misbruik. In dit item zoomen we in op het verhaal van Lisa, een meisje van 13 uit Nederland die zomer 2015 gedurende enkele dagen vermist was : hoe je aan het online profiel van haar ‘vriend’ kon merken dat er iets fout mee was en hoe ontdekt werd dat diens foto vals was.

Item 651 – Intieme foto verspreid (*)

‘Een intieme foto deel je alleen met je vriendje/vriendinnetje die je 100% vertrouwt’, zeggen jongeren. Desondanks mag/moet je er van uitgaan dat een intieme foto die eenmaal gedeeld werd, ooit op het internet terecht komt. Ik start met het verhaal van een meisje dat haar vriendje dagelijks een leuke foto bezorgde en nadat het uit was de foto’s online terug vond … in veelvoud verspreid. Nadien doe ik de test voor 1 pikante foto : hoe kan ik weten waar die online te vinden is ? Bij wie is die allemaal terecht gekomen ? Behoorlijk ontluisterend ! Een korte versie van item ‘641 – Intieme foto verspreid‘ voor leerlingen van de 1e graad SO.

Item 652 – Intieme foto delen ? (*)

Wat als je een intieme foto krijgt te zien ? En wat als je zo’n foto bewaard hebt van iemand met wie het even aan is geweest ? Een pleidooi om met wat je in vertrouwen gekregen hebt, ook vertrouwelijk te houden, of gewoon te verwijderen.

Item 653 – Snapchat-shit (*)

Snapchat is een leuke app op je smartphone. Hoe veilig is Snapchat ? We bekijken hoe foto’s toch verspreid kunnen raken en hoe je dat voor intieme foto’s kunt voorkomen.

Item 654 – Wat mag met intieme foto’s ?  (***)

Dit item start met een korte vermelding van het recht op privacy, portretrecht en auteursrecht. Daarop volgen de vele facetten van intieme foto’s. Mag je kijken/gluren naar een naakt iemand ? Mag je dan een foto nemen, verzamelen en verspreiden ? Tussendoor hebben we het verschil bekeken tussen bloot zijn/zien en naakt zijn/zien en hoe we daar in onze cultuur mee omgaan. We ronden af met wie je kan helpen als er ongewenst intieme foto’s van je online verspreid zijn.

Item 661 – Porno (*)

Jongeren kunnen online niet om porno heen : het is maar een paar klikken ver. Porno heeft evenwel invloed op hun seksuele zelfbeleving en relatie en verschilt daarin van erotische foto’s en online info over seksualiteit, blijkt uit onderzoek. Ik geef de interessantste resultaten, laat luisteren naar een getuigenis van een jongere die verslaafd was aan porno, geef inkijk in de fake wereld van de pornostudio’s en sluit af met een intro op hoe een écht jong koppel intiem is. Ik serveer dit allemaal zonder enig bloot (dat is evident) en mét een portie humor.


Thema 700 : ICT

 Item 741 – Veilig wachtwoord (*)

Wat is een veilig wachtwoord ? We doen de test en geven mee hoe je kunt zorgen voor een niet-te-kraken-wachtwoord. Tip : met een combinatie van letters, cijfers en leestekens kom je er vandaag (helaas) niet meer !

Item 742 – Anoniem pesten (**)

Online tonen leerlingen minder remmingen dan offline. Dat is nog meer het geval als ze het idee hebben dat niemand kan weten wie een pestbericht verstuurd heeft via mail of sms of wie achter een online account zit. Helaas voor hen is dat niet de realiteit : van elke mail is te traceren van waar die komt, van elk sms-je is te zien van waar die verstuurd werd, een twitterbericht verstuurd met de gsm kan soms gelokaliseerd worden. Dit tonen we heel concreet : behoorlijk onthutsend voor leerlingen die denken online anoniem bezig te kunnen zijn !

Item 743 – Scoren met je presentatie (*)

Het brengen van een korte presentatie is voor veel leerlingen een schooltaak ‘met uitdaging’.  Een presentatie bijwonen van een spreker kan voor hen al inspirerend zijn. In dit item krijgen ze extra tips : hoe kun je publiek mee hebben binnen de minuut, wat kan maken dat je volledig de mist in gaat ?

Item 745 – Facebook instellingen (**)

Facebook is een fantastisch sociaal medium, maar ook een plek waar je privacy bedreigd wordt, alsook waar gepest wordt. Dat heb je deels zelf in de hand. Ik laat een vrijwilliger inloggen en bekijk nìet zijn/haar tijdlijn, maar bespreek de belangrijkste knopjes van de instellingen om je Facebook méér privacy-veilig en/of pest-veilig te maken.

Item 751 – Je smartphone beveiligen (*)

Veruit de meeste leerlingen hebben een eigen smartphone. Je mag dan ook verwachten dat ze waken over de veiligheid van hun toestel. Ik overloop de belangrijkste veiligheidsaspecten en geef enkele praktische tips.

Item 752 – Je privacy beschermen (**)

Nieuwsgierige vrienden, bedrijven en criminelen : blijkbaar willen ze allemaal wel een inkijk op ons toestel. We kunnen hen buiten houden mits op een aantal zaken te letten : paswoord-toegang in 2 stappen, privacy-veilige toestellen en software én (helaas) ook onze webcam afplakken.

Item 753 – Presentatie-techniek (*)

Het brengen van een korte presentatie is voor veel leerlingen een schooltaak ‘met uitdaging’.  Een presentatie bijwonen van een spreker kan voor hen al inspirerend zijn. In dit item krijgen ze extra tips voor hun ‘Powerpoint’ : hoe kan je je verhaal visueel ondersteunen of juist verknallen. Met tal van voorbeelden en een grote portie humor.

Item 901 – Pauze

Bij een sessie van meer dan 1 lesuur wordt standaard halfweg een ‘babbelpauze’ van enkele minuten voorzien. Bij een sessie van meer dan 2 lesuren is een onderbreking (speeltijd) aangewezen. Bij een onderbreking van méér dan 20 min. worden de delen vòòr en nà de onderbreking voor de kostprijs beschouwd als aparte sessies.

Item 902 – Vragen (*)

De presentaties geven de leerlingen antwoorden op vragen, maar roepen ook nieuwe vragen op. Doorgaans is hier geen tijd voor. Bij een combi-presentatie kan hiervoor uitdrukkelijk tijd voorzien worden.

Tip : Laat de leerlingen voordien hùn vragen formuleren bij het programma. Het is handig als die gebundeld worden pér presentatie. Ik bespreek er dan telkens enkele van. Als ze hun naam en klas noteren bij hun vraag, kan ik die vermelden tijdens de presentatie.

Ter inspiratie : Vragen kunnen beginnen met :

  • Hoe kun je (voorkomen dat, ervoor zorgen dat, … ) ?
  • Wat kun je doen als (iemand, een toestel, … ) ?
  • Wat is jouw standpunt over (deze situatie, dit product, … ) ?
Item 903 – Video’s van leerlingen (*)

Er zijn zeker leerlingen die een eigen vlog (video-blog) hebben of zelfgemaakte filmpjes online geplaatst hebben. Dit verdient promotie ! Bij een combi-presentatie kan hiervoor ook uitdrukkelijk tijd voorzien worden.

Item 904 – Performance (*)

Onder de leerlingen zijn er altijd die zelf beschikken over meer dan doorsnee kennis, ervaring of ideeën. Die kunnen ze uiteraard spontaan kwijt in een korte reactie tijdens de presentatie. Bij een combi-presentatie kan hiervoor ook uitdrukkelijk tijd voorzien worden. Het kan een presentatie extra kleur en inbedding geven. Een kans voor durvers ! En voor scholen die leerlingen die kans willen geven.

Tip : Informeer me vooraf over de tijd die waarschijnlijk nodig is. Als er apparatuur gebruikt wordt, moet die geplaatst en getest zijn vòòr de presentatie begint !

Print Friendly, PDF & Email